Rola interkulturowości w nauczaniu języka obcego

0
210
Opanowanie języka obcego nie daje gwarancji skutecznej komunikacji. Dobrze jest poznać specyfikę kultury i obyczajów danego kraju; fot. pl. freepik.com

Co to jest interkulturowość? Jaka jest jej rola w nauczaniu języków obcych? Czy to ważne, aby nauczyciel języka obcego był także pośrednikiem kulturowym? W jaki sposób uczniowie mogą zdobywać kompetencję interkulturową na lekcji języka obcego?

Kultura nie jest zjawiskiem uniwersalnym. Każda kultura jest inna i ma swoją, typową orientację. Kulturowo odmienni członkowie współczesnych społeczeństw żyją razem w bliskim sąsiedztwie. Nie tylko w krajach Europy Zachodniej, ale także już w Polsce możemy odczuć różnorodność kulturową. Interkulturowość stanowi natomiast przestrzeń pomiędzy kulturami. Oznacza całokształt interakcji pomiędzy różnymi kulturami i pełną szacunku wymianę.

Dzięki znajomości języka obcego i zwyczajów posługującej się nim społeczności jesteśmy w stanie zrozumieć obcą kulturę.

Istotne jest też to, że aby zrozumieć dobrze kulturę obcego kraju i jego społeczeństwo, powinniśmy najpierw dobrze poznać własną kulturę.

Kompetencja interkulturowa

Z perspektywy nauczyciela języka obcego mogę stwierdzić, iż uczniowie są w stanie ocenić swoją własną kulturę i porównać ją z kulturą docelową. Ma na to wpływ odpowiednia koncepcja i realizacja zajęć. Akceptacja i tolerancja są tutaj niezwykle istotne. Ważne jest nieocenianie z perspektywy stereotypów. Według Iwony Wowro (2010) stereotypy prowadzą do nadmiernej generalizacji i jednostronnych obrazów w naszych głowach. Dlatego często zdarzają się nieporozumienia komunikacyjne. A tych przecież chcemy uniknąć.

Żyjemy w społeczeństwie wielokulturowym, więc naszym celem jest skuteczna komunikacja, którą również powinniśmy ćwiczyć z uczniami na lekcjach języka obcego. Dlatego należy się przygotować na zdobycie tzw. kompetencji interkulturowej. Dwa elementy decydują o jej istnieniu. Jak już wspomniałam, powinniśmy znać własną kulturę i być świadomi własnej tożsamości kulturowej.

Ewa Bandura (2011) podkreśla, że nawet bardzo dobry poziom znajomości języka obcego nie gwarantuje skutecznej komunikacji. Brak kompetencji interkulturowej powoduje, że z pewnością pojawią się nieporozumienia. A to ma ogromne znaczenie dla przebiegu rozmowy. W procesie nabywania kompetencji interkulturowej ważne jest międzykulturowe uczenie się, które oznacza wymianę doświadczeń pomiędzy obcymi kulturami. Z mojej perspektywy, jako nauczyciela języka obcego, jest to empatyczna umiejętność widzenia stanu rzeczy z perspektywy innej niż własna.

Nauczyciel pośrednikiem kulturowym

Uczniowie powinni być przygotowywani do życia w społeczeństwie wielokulturowym poprzez realizowanie tematyki interkulturowej. Dlatego każdy nauczyciel języka obcego musi być tzw. pośrednikiem kulturowym. Ten aktywnie dąży do wzajemnego zrozumienia przy użyciu języka obcego. Jest tolerancyjny i otwarty oraz ma krytyczny stosunek do własnej kultury i obcych kultur.

Portfolio językowe

W jaki sposób uczniowie mogą zdobywać kompetencję interkulturową na lekcji języka obcego? Europejskie portfolio językowe może w tym pomóc. Jest to indywidualna teczka ucznia, zawierająca jego prace pisemne. Zauważyłam, że regularna praca z portfolio pozytywnie wpłynęła na uczniów. Zwiększyła ich motywację oraz zachęciła do samodzielnego uczenia się i osiągania sukcesów. Dawała im też możliwość samooceny. Dla mnie, jako nauczyciela niemieckiego, był to również ważny element promujący naukę tego języka. Z kolei dla rodziców była to okazja monitorowania postępów swojego dziecka.

Finalnie portfolio językowe pozwoliło uczniom zdobyć doświadczenie interkulturowe, czyli zrozumieć i zaakceptować różnice narodowe. Portfolio było również bardzo dobrym sposobem, aby zachęcić uczniów do nauki języka obcego. Należy pamiętać, że w procesie uczenia się języka obcego motywacja odgrywa kluczową rolę i jest jednym z elementów uczenia się interkulturowego.

Trening interkulturowy

Kompetencję interkulturową uczniowie mogą nabyć również poprzez trening interkulturowy. Przedstawię kilka ćwiczeń, które miałam okazję zastosować na lekcjach języka niemieckiego. Pokazałam dwóm grupom uczniów dwa obrazki z tą samą osobą, ale przedstawioną z różnej perspektywy. Spostrzeżenia obydwu grup były zupełnie odmienne pomimo tego, że przecież na obu obrazkach widniała ta sama osoba. Uczniowie zdali sobie sprawę, że sposób postrzegania, a także stereotypy mają wpływ na ocenę.

Innym ćwiczeniem był kolaż, który polegał na samodzielnym wyszukiwaniu tekstów i obrazów pasujących do hasła das Essen (‘jedzenie’). Uczniowie wykonywali kolaże w dwóch wersjach. W jednej mogli korzystać wyłącznie z materiałów niemieckich, natomiast w drugiej mieli dostępne pomocy w języku polskim. Później porównywali obydwie prace, zwracając uwagę na podobieństwa i różnice.

Kolejnym ciekawym ćwiczeniem, które zrealizowałam, była dyskusja na temat stereotypów i oceniania. Zadałam uczniom następujące pytania: „Czy Niemcy są punktualni? Czy Niemcy są pracowici? Czy Austriacy są gościnni, czy niegościnni?”. Zależało mi tutaj na ożywionej dyskusji w obrębie społeczeństw wielokulturowych.

Dobór tekstów

Warto przemyśleć także wybór tekstów i treści na lekcję języka obcego. Naturalnie zależy to od grupy docelowej, z którą nauczyciel ma możliwość pracować. Od rozsądnego wyboru zależy, czy motywacja wśród uczniów wzrośnie, czy też spadnie. Z własnego doświadczenia wiem, że dobrze dobrane tematy sprzyjają zdobywaniu doświadczeń życiowych i pobudzają do zadawania pytań dotyczących własnej, a także obcej kultury. Bardzo dobrze sprawdzają się treści dotyczące czasu wolnego, relacji międzyludzkich czy żywności (np. każdy uczeń otrzymuje menu niemieckiej restauracji). Na moich zajęciach były to teksty autentyczne, gdyż tylko takie pozwalają oswoić się dziecku z obcością.

Niewątpliwie nauka języków obcych w szkole ma ogromne znaczenie, ponieważ przygotowuje dzieci i młodzież do życia w wielojęzycznej Europie, wpływa na kształtowanie postaw i światopoglądów. Proces dydaktyczny daje szansę na rozwój kompetencji interkulturowej. To z kolei prowadzi uczniów do szanowania kultury obcego kraju i jego społeczeństwa.

Marta OTTON-GRUSZKA, nauczyciel języka niemieckiego, oligofrenopedagog, w Zespole Szkół Specjalnych w Piekarach Śląskich

Bibliografia:

  • E. Bandura, Cele nauki języka obcego – kompetencja interkulturowa [w:] H. Komorowska (red.), Nauka języka obcego w perspektywie ucznia, Oficyna Wydawnicza Łośgraf, Warszawa 2011.
  • K. Bausch, H. Christ, H. Krumm (Hrsg.), Handbuch FSU, Tübingen 1989.
  • A. Błażek, Evaluation interkultureller Kompetenz bei angehenden Deutschlehrerinnen und -lehrern in Polen, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2008.
  • J. Bolten, Interkulturelle Kompetenz, Landeszentrale für politische Bildung Thüringen, 2012.
  • D. Matsumoto, L. Juang, Psychologia międzykulturowa, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007.
  • K. Mihułka, Rozwój kompetencji interkulturowej w warunkach szkolnych – mity a polska rzeczywistość. Na przykładzie języka niemieckiego jako L3, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2012.
  • M. Pamuła, A. Bajorek, I. Bartosz-Przybyło, D. Sikora-Banasik, Europejskie Portfolio Językowe dla dzieci od 6 do 10 lat. Europek na zajęciach języków. Poradnik dla nauczycieli i rodziców, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2013.
  • K. Sinner, Transkulturalität versus Multi- und Interkulturalität, Nr. 16: Zwischen den Kulturen. Stadkultur Magazin, 2011.
  • R. E. Wicke, Kontakte knüpfen, Wydawnictwo Langenscheidt, Kassel, München, Tübingen 1995.
  • I. Wowro I., Stereotype aus linguistischer und didaktischer Sicht. Stereotypisierungen in den ausgewählten Lehrwerken für DaF [w:] Convivium, Germanistisches Jahrbuch, Bonn 2010, s. 303–325.
  • E. Zawadzka, Nauczyciele języków obcych w dobie przemian, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2004.

TEN ARTYKUŁ POWSTAŁ W RAMACH PROCEDURY AWANSU ZAWODOWEGO. DZIEL SIĘ WIEDZĄ I DOŚWIADCZENIEM Z „KURIEREM”. POMOŻEMY CI W AWANSIE ZAWODOWYM I WSPÓLNIE ZAINSPIRUJEMY INNYCH! SZCZEGÓŁY – TEL. 739 290 210.

Leave a Reply