Nauczanie języka polskiego jako obcego. Program autorski dla klas IV–VIII

Uczniowie z Ukrainy uczą się języka polskiego w Szkole Podstawowej nr 104 w Krakowie; fot. Iwona Gębuś-Rodak

Program nauczania języka polskiego jako obcego skierowany jest do uczniów-obcokrajowców w wieku 11–15 lat (II etap edukacyjny szkoły podstawowej), którzy rozpoczynają realizację obowiązku edukacyjnego w polskiej szkole na poziomie A1, A2 i B1 i wcześniej nie uczyli się języka polskiego.

Zakwalifikowanie ucznia do programu wymaga wzięcia pod uwagę następujących czynników: stopień znajomości języka polskiego, dotychczasowe doświadczenie szkolne uczącego się, jego przyczyna migracji, ogólny status społeczno-ekonomiczny.

Tematy zajęć zawierają niezbędne informacje potrzebne do komunikowania się z uczniami w języku polskim. Metody i techniki pracy na zajęciach uwzględniają wszystkie typy uczenia się: słuchowego, wzrokowego i kinestetycznego. Każdy rozdział kończy się powtórzeniem, przez co uczestnik utrwala i systematyzuje materiał. Stosowanie gier i zabaw językowych ma uatrakcyjnić zajęcia. Program zawiera tematy o polskiej kulturze i obyczajach. Projekt jest realizowany na terenie szkoły podstawowej jako dodatkowe zajęcia pozalekcyjne.

Cele ogólne programu

1. Przygotowywanie uczniów do uczestnictwa w życiu społecznym poprzez:

– osiągnięcie językowej kompetencji komunikacyjnej w zakresie języka polskiego jako obcego;

– integrację z polskimi uczniami;

– motywowanie do nauki języka polskiego i poznawania polskiej kultury oraz realiów życia w Polsce;

– włączanie doświadczeń własnej tożsamości kulturowej i narodowej w nowy proces edukacyjny;

rozwijanie umiejętności komunikowania się w języku polskim w różnych sytuacjach.

2. Kształtowanie umiejętności samodzielnego korzystania z różnych źródeł wiedzy o Polsce.

Cele szczegółowe programu

Cele związane z rozwijaniem sprawności językowych (słuchania, mówienia, czytania, pisania):

1. W zakresie rozumienia ze słuchu uczestnik zajęć:

– rozumie i potrafi stosować potoczne wyrażenia, bardzo proste wypowiedzi dotyczące konkretnych potrzeb życia codziennego (A1);

– rozumie wypowiedzi i często używane wyrażenia dotyczące życia szkoły i otoczenia (A2);

– rozumie znaczenie głównych wątków przekazu zawartego w jasnych wypowiedziach, które dotyczą znanych mu spraw i zdarzeń typowych dla szkoły, czasu wolnego (B1).

2. W zakresie mówienia uczestnik zajęć:

– potrafi porozumiewać się w typowych sytuacjach życia codziennego, potrafi formułować proste pytania dotyczące najlepiej znanych mu tematów lub najpotrzebniejszych spraw i odpowiadać na tego typu pytania (A1);

– potrafi używać prostych wyrażeń i zdań, aby opisać siebie, miejsce, gdzie mieszka, skąd pochodzi oraz ludzi, których zna (A1);

– potrafi brać udział i radzić sobie w zwykłej, typowej rozmowie wymagającej prostej wymiany informacji na znane mu tematy (A2);

– potrafi poradzić sobie w sytuacji, w których można się znaleźć w czasie podróży po kraju lub regionie, gdzie mówi się danym językiem (B1);

– potrafi łączyć wyrażenia w prosty sposób, by opisywać uczucia i zdarzenia
oraz swoje marzenia (B1).

3. W zakresie czytania ze zrozumieniem uczestnik zajęć:

– rozumie ogólny sens prostego tekstu dotyczącego życia codziennego i szkolnego, czyta wyrazy, wyrażenia, zwroty (A1);

– potrafi odpowiedzieć na pytania dotyczące prostego tekstu (A2);

– potrafi odpowiedzieć na pytania problemowe (otwarte) nawiązujące do czytanego tekstu (B1).

4. W zakresie pisania uczestnik zajęć:

– przepisuje proste zdania, krótki tekst, uzupełnia wyrazami luki na podstawie wzoru (A1);

– odpowiada pisemnie zdaniami na pytania otwarte dotyczące tekstu (A2);

– tworzy prace pisemne pod nadzorem nauczyciela, np. list, opis (B1).

Treści kształcenia

Temat

Umiejętności

Podstawowe zwroty grzecznościowe, powitania i pożegnania.

Alfabet.

Liczebniki 0–30.

Podstawowe zwroty na lekcji.

Powtórzenie.

Uczeń:

– stosuje w odpowiednich sytuacjach zwroty grzecznościowe: dzień dobry, proszę, przepraszam, cześć, do widzenia, dziękuję, pan, pani itp.;

– literuje, odróżnia litery alfabetu polskiego;

– rozumie podstawowe polecenia, instrukcje, pytania z otoczenia.

Kraje, miasta, miejsca, stolice.

Dane osobowe.

Powtórzenie.

Uczeń:

– przedstawia się; wie, skąd pochodzi, gdzie mieszka;

– wskazuje nazwy stolic Europy.

Przedmioty w klasie i przybory szkolne.

Kolory, kształty, wielkość.

Pomieszczenia w szkole.

Dni tygodnia.

Plan lekcji, dzień nauki, oceny, prawa

i obowiązki ucznia.

Powtórzenie.

Uczeń:

– nazywa sprzęty oraz przybory szkolne;

– rozróżnia kolory, kształt i wielkość przedmiotu, opisuje rzeczy;

– nazywa pomieszczenia szkolne i wie, gdzie są rozmieszczone na terenie placówki;

– umie odczytać plan lekcji, używa nazwy przedmiotów szkolnych;

– opowiada o czynnościach wykonywanych przez ucznia;

– rozumie zasady zachowania się w polskiej szkole;

– zadaje pytania dotyczące praw

i obowiązków ucznia w polskiej szkole.

Hobby.

Ubiór.

Umiejętności i zainteresowania.

Czynności dnia codziennego.

Powtórzenie.

Uczeń:

– opisuje czynności dnia codziennego;

– wypowiada się na temat swojego spędzania wolnego czasu;

– wie, jakie jest jego hobby i jakie posiada umiejętności (talent), co potrafi zrobić.

Wygląd zewnętrzny postaci.

Prezentacja członków rodziny.

Liczebniki 30–100.

Relacje rodzinne.

Zawody.

Znani Polacy.

Miejsce zamieszkania.

Powtórzenie.

Uczeń:

– opisuje siebie i innych;

– tworzy drzewo genealogiczne swojej rodziny;

– nazywa miejscowość, w której mieszka, ulicę, osiedle;

– określa relacje rodzinne (mama, tata, babcia, kuzyn, ciocia itp.);

– wymienia znanych Polaków;

– wymienia nazwy zawodów i czynności

z nimi związane;

– podaje, kim są z zawodu członkowie jego rodziny.

Sklepik szkolny.

Produkty spożywcze.

Posiłki.

Polskie popularne dania oraz dania uczniów.

Potrawy.

Stołówka szkolna.

Powtórzenie.

Uczeń:

– opisuje produkty w sklepiku szkolnym, nazywa je;

– zadaje pytania typu: „Ile to kosztuje?”;

– nazywa najważniejsze produkty spożywcze;

– nazywa i opisuje główne posiłki;

– potrafi zamówić prosty posiłek

na stołówce szkolnej;

– zna polskie dania, opowiada o nich;

– podaje nazwy dań z regionu, z którego pochodzi;

– opisuje dania, które są na stole

w jego domu podczas świąt.

List.

Liczebniki 100–1000.

Prezenty.

Artyści.

Powtórzenie.

Uczeń:

– umie napisać list do św. Mikołaja,

w którym wymienia nazwy prezentów;

– stosuje w liście zwroty grzecznościowe: „Kochany Święty Mikołaju!”, „Proszę o…”, „Chcę dostać…”, „Pozdrawiam”, „Całuję”, „Bardzo dziękuję”;

– zna liczebniki od 100 do 1000;

– wie, kim zajmują się znani polscy artyści (muzycy, pisarze, malarze).

Pory roku.

Pogoda.

Ubrania.

Miesiące.

Flora i fauna.

Powtórzenie.

Uczeń:

– nazywa pory roku;

– opisuje pogodę za oknem;

– wymienia ubrania, jakie nosi na sobie w zależności od pory roku i pogody;

– opisuje nazwy ubrań, jakie nosi osoba;

– nazywa miesiące i dni tygodnia;

– nazywa gatunki roślin i zwierząt żyjących

w Polsce i w swoim kraju.

Obiekty w mieście.

Droga.

Środki transportu.

Droga do szkoły.

Obiekty turystyczne.

Zabytki.

Adresy.

Orientacja w przestrzeni.

Powtórzenie.

Uczeń:

– nazywa obiekty w mieście, opisuje miasto;

– podaje lokalizację;

– umie pytać o drogę i wskazuje drogę;

– opisuje drogę do szkoły;

– orientuje się w przestrzeni na podstawie wskazówek z maila i SMS-a;

– nazywa środki transportu znane w Polsce

i w swoim kraju;

– zna zabytki największych miast Polski i swojego kraju.

Godziny, minuty.

Program.

Plan dnia codziennego.

Pory dnia.

Podróż.

Święta.

Powtórzenie.

Uczeń:

– odczytuje czas na zegarze;

– nazywa miesiące, dni tygodnia;

– odczytuje daty w kalendarzu;

– planuje swój dzień, podając godziny i pory dnia;

– zna najważniejsze święta świeckie

i religijne w Polsce oraz opisuje święta ze swojego kraju rodzinnego.

Popularne sklepy.

Sprzedaż i kupno.

Pieniądze, waga i miara.

Powtórzenie.

Uczeń:

– nazywa rodzaje sklepów popularnych

w Polsce i kraju pochodzenia;

– umie zrobić zakupy w sklepie;

– pyta o cenę produktu;

– posługuje się jednostkami wagi, miary

i monetarnymi.

Zdrowie i choroby.

Samopoczucie.

Stopnie.

Higiena.

Dyscypliny sportowe.

Powtórzenie.

Uczeń:

– potrafi opisać, jak się czuje i co mu dolega;

– wie, jak dbać o higienę osobistą;

– wskazuje i opisuje dyscypliny sportowe, które warto uprawiać dla zdrowia;

wie, jakie dyscypliny uprawiają znani.

Wiedza o Polsce:

– krainy,

– polskie symbole narodowe,

– znane miejsca.

Powtórzenie.

Uczeń:

– wskazuje na mapie Polskę, jej największe rzeki, góry, jeziora;

– wie, jak można spędzać czas w różnych częściach Polski;

– zna polskie symbole narodowe oraz symbole z kraju rodzinnego;

– zna największe miasta, góry, rzeki i jeziora kraju, z którego pochodzi.

Możliwe metody i techniki nauczania

1. Metody:

– jednostkowa, aktywizująca, podająca, projektu, eksponująca, programowa, poszukująca, problemowa.

2. Techniki:

– rozmowa wstępna;
– słuchanie i powtarzanie;
– uzupełnianie wyrazów, zdań z lukami;
– uzupełnianie treści w toku słuchania;
– uzupełnianie tekstu wyrazami z ramki;
– uzupełnianie na podstawie wzoru;
– porządkowanie w jedną całość (rozsypanka wyrazowa);
– łączenie w pary;
– dopasowanie obrazka do usłyszanego wyrazu;
– pokazywanie i objaśnianie obrazków, ilustracji;
– krótka odpowiedź;
– uzupełnianie dialogów;
– karty z obrazkami;
– tworzenie dialogów na przykładzie;
– gry i zabawy językowe;
– szukanie odpowiednich wyrazów z podanych;
– co pasuje?;
– wyszukiwanie różnic na ilustracjach;
– dopasowanie nazw do kolorów;
– porównywanie obrazków;
– korygowanie tekstu;
– przepisywanie zdań, tekstu;
– opis, e-mail, list, SMS, prezentacja, plan dnia;
– rozwiązywanie krzyżówek i rebusów;
– czytanie ze zrozumieniem;
– odpowiedzi na pytania otwarte;
– układanie zdań z rozsypanki wyrazowej;
– ćwiczenia na zasadzie prawdy i fałszu;
– zgadywanki;
– grupowanie wg tematu, nazw;
– dokańczanie zdań;
– gra miejska;
– porządkowanie tekstu;
– quizy językowe, testy podsumowujące;
– dopisywanie antonimów;
– ustne i pisemne odpowiedzi na pytanie;
– zagadki leksykalno-gramatyczne;
– tworzenie samodzielnych tekstów;
– wyszukiwanie określonych informacji w tekście;
– oglądanie filmów edukacyjnych z translatorem;
– gry edukacyjne w aplikacjach: LearningApps.org, Wordwall.net, Quizizz.com;
– wyszukiwanie informacji w Internecie;
– pogadanka;
– inscenizacja i drama;
– burza mózgów.

Ocenianie

Sposób oceniania na zajęciach nie opiera się na sprawdzaniu wiedzy i umiejętności za pomocą testów czy sprawdzianów.

Ocena postępów polegać będzie na:

– samoocenie – ustalaniu pod koniec zajęć, co uczeń już umie, a nad czym musi popracować;
– ocenianiu wkładu, jaki uczeń wniósł w trakcie nauki;
– ocenianiu jego możliwości intelektualnych;
– ocenianiu aktywności ucznia na zajęciach;
– ocenianiu zachowania w czasie lekcji;
– ocenianiu kart pracy, zadań domowych, projektów;
– ocenianiu postępów, jakich dokonał w trakcie nauki;
– ocenianiu chęci uczestnictwa w lekcjach.

Materiały dydaktyczne

Podczas zajęć nauczyciel wykorzystuje następujące materiały dydaktyczne:

  • podręcznik i ćwiczenia Polski 1. Krok po kroku, Stempek Iwona, Kuc Paulina, Grudzień Małgorzata, wyd. Glossa;

  • gry i zabawy językowe do podręcznika Polski 1. Krok po kroku, Kuc Paulina, Stempek Iwona;

  • podręcznik i ćwiczenia Bawimy się w polski 1, Achtelik Aleksandra, Niesporek-Szamburska Bernadeta, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego;

  • Językowa podróż po Polsce. Podręcznik do nauki języka polskiego jako obcego dla dzieci i młodzieży rozpoczynających naukę w polskiej szkole (11–15 lat), Szostak-Król Katarzyna;

  • karty pracy do podręcznika Językowa podróż po Polsce;

  • materiały własnej pracy;

  • aplikacje: LearningApps.org, Wordwall.net, Quizizz.com;

  • Internet, tablica interaktywna, mapy, plan miasta, obrazki, fotografie.

Iwona GĘBUŚ-RODAK
nauczyciel polonista (13 lat stażu)
w Szkole Podstawowej nr 104 im. Jana Matejki w Krakowie

Leave a Reply