Jak wspierać uczniów po roku epidemii? Rekomendacje

Fot. pl.freepik.com

Na zlecenie Ministerstwa Edukacji i Nauki eksperci z Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej przygotowali raport zatytułowany Jak wspierać uczniów po roku epidemii? Jest to materiał oparty na wynikach badań przeprowadzonych wśród uczniów, rodziców i nauczycieli w okresie od kwietnia 2020 do stycznia 2021 roku. Celem raportu było przedstawienie rekomendacji stanowiących pomoc dla systemu edukacji w obliczu wyzwań wynikających z przedłużającej się epidemii.

„Cechą sytuacji kryzysowej, takiej jak obecna epidemia, jest to, że przychodzi nagle i zastaje nas nieprzygotowanych. Decydenci szczebla centralnego i lokalnego postawieni są w sytuacji, w której muszą bardzo szybko podejmować decyzje, a jednocześnie brakuje wyników badań, na których można by się oprzeć w diagnozowaniu dynamicznie zmieniającej się sytuacji.

Co więcej, decydenci nie mogą bazować na istniejącym systemie rozwiązań, gdyż nie przystaje on do wymagań sytuacji kryzysowej” – tłumaczą autorzy raportu, podkreślając, że jest to niezwykle trudne i obciążające dla osób ponoszących dużą odpowiedzialność z racji pełnionych funkcji administracyjnych czy społecznych, a jednocześnie nie będących w stanie uwzględnić w swych decyzjach pełnego obrazu sytuacji i wszystkich możliwych konsekwencji tych decyzji.

W oparciu o wyniki badań sformułowano zbiór 14 rekomendacji dla systemu edukacji, których celem jest nie tylko zapobieganie pogarszaniu się kondycji psychicznej uczniów, lecz również poprawa tej kondycji. Przy czym uwzględniono zaobserwowany w badaniach fakt, że także sami rodzice i nauczyciele zostali silnie dotknięci psychicznymi następstwami epidemii, co znacząco utrudnia dorosłym sprostanie wyzwaniom, przed jakimi zostali postawieni.

Rekomendacja 1: Objęcie troską i wsparciem psychicznym nie tylko tych uczniów, którzy aktualnie znajdują się w bardzo złej kondycji emocjonalnej, ale i całej populacji dzieci i młodzieży, co pozwoli zapobiec stałemu powiększaniu się grupy uczniów wymagających pomocy specjalistycznej.

Rekomendacja 2: Wprowadzenie rozwiązań systemowych ułatwiających jak najpełniejsze wykorzystanie potencjału naturalnych zasobów wsparcia, które są dostępne w najbliższym otoczeniu dzieci i młodzieży, a są nimi rodzice i rodzina, nauczyciele i wychowawcy, pedagog i psycholog szkolny, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, sprawdzone programy profilaktyczne i realizujące je podmioty.

Rekomendacja 3: Dostosowanie wymagań związanych z realizacją podstawy programowej do zmniejszonej efektywności kształcenia, wynikającej z osłabionej kondycji psychicznej uczniów i niższej efektywności nauczania zdalnego. Rodzicom i nauczycielom stworzy to lepsze warunki do wspierania psychicznego dzieci i młodzieży, a uczniom ułatwi korzystanie z tego wsparcia.

Rekomendacja 4: Zlecenie szybkiej i sprawnej analizy obciążeń nauczycieli, wychowawców i pedagogów związanych z dokumentacją i sprawozdawczością w celu sprawdzenia, czy istnieje możliwość choćby częściowego zmniejszenia ilości czasu i energii poświęcanej przez kadrę pedagogiczną szkół na tego typu zadania. I ewentualne dokonanie zmian w tym względzie.

Rekomendacja 5: Zapewnienie równowagi między wymogami reżimu sanitarnego a działaniami chroniącymi zdrowie psychiczne uczniów. Skutki zakażenia COVID-19 nie stanowią jedynego zagrożenia podczas epidemii, a w przypadku dzieci i młodzieży nie są głównym zagrożeniem. Największe ryzyko dla uczniów wiąże się z konsekwencjami psychicznymi i rozwojowymi.

Rekomendacja 6: Jak najszybszy powrót wszystkich uczniów do nauczania stacjonarnego lub przynajmniej hybrydowego. Szczególnie wskazany jest powrót do szkół uczniów klas maturalnych i klas ósmych, którzy poddani są silniejszej presji i mają większe obawy o przyszłość niż uczniowie z innych roczników.

Rekomendacja 7: Wykorzystanie potencjału zawartego w pracy wychowawczo-profilaktycznej wychowawców szkolnych i w lekcjach wychowawczych. Wsparcie psychiczne ze strony wychowawców to działanie o skali najbardziej masowej. W zanadrzu pozostają proste sposoby troski o kondycję psychiczną uczniów: rozmowy, zainteresowanie ich przeżyciami, proste zabawy integracyjne, wstępne rozpoznanie dotyczące liczby uczniów o bardzo złej kondycji psychicznej, którzy mogą wymagać większej pomocy.

Rekomendacja 8: Zintensyfikowanie dwustronnej współpracy nauczycieli i wychowawców z pedagogiem/psychologiem szkolnym oraz pracownikami poradni psychologiczno-pedagogicznych.

Rekomendacja 9: Szeroka realizacja skutecznych i sprawdzonych programów profilaktycznych, które pomogą zapobiec szkodliwym sposobom odreagowywania stresów czasu epidemii, jak również „rozhamowaniu” po rozluźnieniu reżimu sanitarnego, zakończeniu okresu izolacji oraz powrotu dzieci i młodzieży do grup rówieśniczych.

Rekomendacja 10: W drugim semestrze roku szkolnego 2020/2021 i pierwszym semestrze roku szkolnego 2021/2022 potrzebna jest intensyfikacja działań mających na celu: a) podniesienie kondycji psychicznej uczniów, b) zbudowanie dobrych relacji i ponowną integrację klas, c) pomoc w adaptacji do rytmu nauki stacjonarnej lub hybrydowej.

Rekomendacja 11: Podjęcie działań mających na celu troskę o dobre wzajemne relacje między głównymi podgrupami środowiska szkolnego: uczniami, rodzicami i nauczycielami.

Rekomendacja 12: W sytuacji epidemii, nauczania zdalnego i hybrydowego oraz oczekiwanego powrotu do nauczania stacjonarnego potrzebne jest zbieranie dobrych praktyk dotyczących konkretnych działań i sposobów wsparcia wychowawczego, profilaktycznego i pomocowego oraz zorganizowanie ich wymiany na poziomie ogólnopolskim, regionalnym i lokalnym.

Rekomendacja 13: Wprowadzając rozwiązania systemowe umożliwiające realizację priorytetu związanego z wychowaniem, profilaktyką i wsparciem psychicznym uczniów, należy dopuścić elastyczną możliwość decydowania o konkretnych formach i wariantach ich wdrażania przez dyrektorów poszczególnych szkół.

Rekomendacja 14: Opracowując rozwiązania systemowe, nie można zapomnieć o tych uczniach, których czas epidemii skonfrontował z nietypowymi, szczególnymi problemami wynikającymi z ich sytuacji życiowej, rodzinnej, prawnej lub zdrowotnej.

Jak piszą autorzy raportu, brak działań profilaktycznych w okresie przedłużającego się kryzysu wywołanego epidemią doprowadzi rychło do znaczącego pogorszenia się stanu zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, a na dłuższą metę spowoduje także wzrost zachowań problemowych.

„Koszty zdrowotne, rozwojowe, społeczne i finansowe zaniechania wspierających działań wychowawczych i profilaktycznych będą wielokrotnie większe niż koszty przeprowadzenia tych działań – tłumaczy dr Szymon Grzelak, prezes Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej. Dodał on, że podczas epidemii eksperci instytutu opracowali programy profilaktyczne, dostosowane do aktualnych potrzeb uczniów i realiów edukacji zdalnej. Jesienią 2020 roku dwa takie programy, tj. Nawigacja w kryzysie oraz Archipelag skarbów, zostały poddane badaniom ewaluacyjnym i okazały się mieć pozytywny wpływ na kondycję psychiczną uczniów.

(ptn)

Źródło: Sz. Grzelak, D. Żyro, Jak wspierać uczniów po roku epidemii?, Instytut Profilaktyki Zintegrowanej, Warszawa, 28 lutego 2021.

1 KOMENTARZ

  1. Ten rok zmienił bardzo wiele. Dzieci, które wciąż siedzą przed komputerami, widzą tylko wirtualne życie. Przeglądają instagram, tik-tok porównują się z innymi. Ich wartość i pewność siebie – znacząco spadła – przerażające. Oby w końcu to się zmieniło.

Leave a Reply