Czy dzieci potrafią się oderwać od mediów społecznościowych? Raport Rzecznika Praw Dziecka

Rysunek: Weronika Nowakowska

Media społecznościowe stały się nowym nałogiem młodego pokolenia. Aż 13 proc. dzieci i 15 proc. młodzieży jest od nich uzależnionych. Co trzeci nastolatek spędza w Internecie kilka godzin dziennie, a wielu – nawet 12 godzin. Młodzi ludzie chcieliby ograniczyć korzystanie z sieci, ale im się nie udaje, przez co zaniedbują inne zajęcia – wynika z ogólnopolskich badań zleconych przez Rzecznika Praw Dziecka.

„Badanie pokazuje, że dzieci i młodzież często nie radzą sobie z próbami ograniczenia czasu poświęcanego na media społecznościowe. Czują się źle, gdy są poza siecią, a korzystanie z social mediów jest ich sposobem na poprawę samopoczucia. To objawy uzależnienia. Musimy pomóc im rozwijać alternatywne formy spędzania czasu, uczyć organizacji czasu wolnego i zachęcić do budowania zdrowych relacji w świecie realnym” – podkreślił Rzecznik Praw Dziecka Mikołaj Pawlak.

Z badania wynika, że ilość czasu spędzanego dziennie w Internecie rośnie wraz z wiekiem uczniów. Już tylko co ósmy drugoklasista szkoły podstawowej (12 proc.) nie korzystał z mediów społecznościowych w wolnym czasie po lekcjach zdalnych. A w przypadku szóstoklasistów i młodzieży ze szkół ponadpodstawowych jest jeszcze gorzej – deklarowało tak odpowiednio 2 i 1 proc. z nich.

Mniej niż 2 godziny dziennie spędzało online 62 proc. uczniów klas drugich szkół podstawowych. W grupie uczniów klas szóstych odsetek ten wynosił 27 proc., a wśród najstarszych – zaledwie 11 proc. Ponad połowa szóstoklasistów (55 proc.) poza zajęciami szkolnymi w sieci spędzała od 1 do 4 godzin dziennie, a wśród nastolatków była to jedna trzecia (34 proc.).

Z kolei wśród starszej młodzieży ponad połowa (56 proc.) spędzała online od 2 do 6 godzin dziennie. Przy 8 godzinach dziennie poświęcanych na Internet, gdy dodamy czas na sen i naukę szkolną, w ciągu doby nie ma już miejsca na żadną inną aktywność. A właśnie tyle czasu w sieci spędzało 4 proc. najmłodszych, 10 proc. szóstoklasistów i aż 16 proc. najstarszych uczniów.

Badanie zlecone przez Rzecznika wskazuje na wysoki odsetek ankietowanych, którzy chcieliby ograniczyć korzystanie z mediów społecznościowych, ale nie potrafią tego uczynić.

Wśród najmłodszych takie próby kończyły się fiaskiem w przypadku jednej trzeciej (32 proc.); poza tym 27 proc. drugoklasistów przyznaje, że korzysta z social mediów, by lepiej się poczuć. Prawie połowie uczniów klas szóstych korzystanie z mediów społecznościowych poprawia samopoczucie (48 proc.), a niespełna jedna trzecia podejmowała daremne próby zmniejszenia ilości czasu spędzanego w sieci (30 proc.); co czwarty często zdaje sobie sprawę, że myśli tylko o korzystaniu z Internetu (25 proc.).

Im starsi uczniowie, tym więcej czasu spędzają w sieci. Młodzież ze szkół średnich deklaruje, że korzysta z Internetu, aby lepiej się poczuć (51 proc.), jedna czwarta przyznaje się do nieudanych prób ograniczania ilości czasu na portalach społecznościowych (26 proc.), a także do zaniedbywania innych zajęć (24 proc.) oraz występujących z tego powodu konfliktów z domownikami (24 proc.).

W związku z wynikami badania Rada Ekspertów przy Rzeczniku Praw Dziecka rekomenduje m.in. rozwijanie alternatywnych form spędzania czasu dla młodego pokolenia, pokazywanie właściwych wzorców odpoczynku i tworzenie zachęt do budowania zdrowych relacji w świecie realnym.

Niepokojący jest też wysoki odsetek uczniów, których rodzice nie wiedzą, jak dużo czasu ich dzieci poświęcają na media społecznościowe. W opinii ekspertów może to świadczyć o braku kontroli rodziców nad dziećmi, stąd konieczne jest przygotowanie i przeprowadzenie ogólnopolskiej kampanii społecznej, która zwiększyłaby świadomość opiekunów co do czasu przeznaczanego przez ich podopiecznych na Internet.

Przeprowadzonymi w czerwcu 2021 roku badaniami objęto ponad 5800 uczniów z całej Polski na poziomach: edukacji wczesnoszkolnej (klasy drugie), szkoły podstawowej (klasy szóste) i ponadpodstawowej (klasy drugie techników i liceów ogólnokształcących).

Wykorzystano w tym celu dwa narzędzia: ankietę korzystania z Internetu, która pozwoliła oszacować czas spędzany w sieci, oraz skalę uzależnienia od mediów społecznościowych (Social Media Disorder Scale), pozwalającą uzyskać odpowiedź na pytanie, czy u ankietowanych występują objawy uzależnienia w omawianym zakresie. Kwestionariusz przeznaczony jest dla osób w wieku 8–18 lat. Według klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego z 2013 roku (DSM-V) z uzależnieniem mamy do czynienia w sytuacji, gdy spełnionych jest co najmniej 5 z następujących 9 kryteriów:

● zaabsorbowanie (ang. preoccupation) – nawracające obsesyjne myśli na temat własnej aktywności w sieci;

● tolerancja (ang. tolerance) – aby osiągnąć ten sam poziom satysfakcji, przeznacza się coraz więcej czasu na Internet;

● wycofanie (ang. withdrawal) – odczuwanie negatywnych konsekwencji w sytuacji, gdy korzystanie z sieci jest niemożliwe;

● wytrwałość (ang. persistence) – poczucie braku kontroli i problemy z samoregulacją czasu poświęcanego na Internet;

● wypieranie (ang. displacement) – zaniedbanie innych zajęć z powodu korzystania z Internetu;

● problem (ang. problem) – chęć spędzania jeszcze większej ilości czasu w sieci;

● oszustwo (ang. deception) – informowanie innych o ilości czasu przeznaczanego na Internet;

● ucieczka (ang. escape) – korzystanie z sieci jest „ucieczką”, sposobem na poprawienie swego samopoczucia;

● konflikt (ang. conflict) – użytkowanie Internetu staje się przyczyną konfliktu z innymi osobami.

Źródło: Ogólnopolskie badanie jakości życia dzieci i młodzieży w Polsce. Obszar nr 5: Korzystanie z mediów społecznościowych i Internetu, Biuro Rzecznika Praw Dziecka, Warszawa 2021

1 KOMENTARZ

  1. ucieczka (ang. escape) – korzystanie z sieci jest „ucieczką”, sposobem na poprawienie swego samopoczucia – zdecydowanie! Nie tylko młodzi tam uciekają by poprawić sobie samopoczucie, ale również dorośli uciekają przed problemami życia codziennego.

Leave a Reply