Czubek języka. Ilość, liczba, cyfra

fot. Pixabay

„Ileż to razy w regulaminach różnych konkursów polonistycznych czytałem o ilości uczestników oraz ilości punktów. A przecież jedno i drugie można bez większego problemu policzyć!” – ubolewał Łukasz Rokicki, nauczyciel języka polskiego w jednym ze stołecznych liceów, wyrażając wątpliwość co do zasadności zgłaszania uczniów na konkursy organizowane przez podmioty, których kompetencje językowe wydają się wątpliwe.

Razić może dość rozpowszechniona praktyka zastępowania wyrazu „liczba” przez „ilość” (trend przeciwny właściwie nie istnieje), która wprawdzie nie wywołuje nieporozumienia co do intencji nadawcy, jednak stanowi błąd językowy. Tymczasem zasada jest jasna: „liczba” łączy się z rzeczownikami, które można policzyć, inaczej mówiąc policzalnymi, np. liczba książek, studentów, samochodów, „ilość” zaś odnosi się do rzeczowników niepoliczalnych, np. ilość wody, węgla, opadów. Te ostatnie jesteśmy w stanie zmierzyć przy użyciu jednostki miary, wagi lub objętości.

W mowie potocznej spotykamy też czasem sformułowania typu „dwie kawy” czy „trzy chleby”, nie zmienia to jednak faktu, że kawa i chleb są niepoliczalne, a my dokonujemy tylko skrótu myślowego odnoszącego się do określonej liczby filiżanek kawy i bochenków chleba. Nie mierzymy ilości kawy bądź chleba, lecz zliczamy ich porcje. Użycie wyrazu „ilość” zamiast „liczba” dopuszcza się wyjątkowo w celu opisania tak wielu osób lub rzeczy, że niepodobna ich zliczyć, jak we frazie: „niezliczona ilość komarów”. Są to przypadki niejednoznaczne, ale z przyczyn stylistycznych odstąpienie od reguły znajduje tu swe uzasadnienie.

Podobnie mylone bywają słowa „liczba” i „cyfra”. Otóż, jak podaje Słownik języka polskiego PWN, cyfra to „znak służący do zapisywania liczb”, a liczba wyrażana jest „najczęściej za pomocą cyfr” (jednak nie zawsze, bo liczebnik możemy również zapisać słownie). Błędem jest więc stwierdzenie: ,,69 to moja ulubiona cyfra”, gdyż 69 to w rzeczywistości liczba wyrażona cyframi 6 i 9. Łatwo tę zależność zapamiętać poprzez przyrównanie cyfr i liczb do liter i słów. Słowa składają się z liter, natomiast z cyfr tworzymy liczby. Liczę, że teraz wszystko jasne.

(tp)

Leave a Reply